انتخاب مته مناسب، مهم ترین مرحله قبل از شروع سوراخ کاری است. حتی اگر از یک دریل قدرتمند و حرفه ای استفاده کنید، انتخاب اشتباه مته می تواند باعث شکستن مته، سوختن لبه های برشی، خراب شدن قطعه کار یا ایجاد سوراخی نامنظم شود.
هر سطح، ساختار و سختی متفاوتی دارد. مته ای که برای سوراخ کردن چوب طراحی شده است، عملکرد مناسبی روی بتن ندارد. به همین ترتیب، مته الماسه ساختمانی برای سوراخ کاری آهن مناسب نیست و استفاده از آن روی فلز می تواند نوک مته را به سرعت از بین ببرد.
بنابراین برای شناخت انواع مته و کاربرد های آن باید علاوه بر ظاهر مته، به جنس بدنه، نوع نوک، پوشش سطح، شکل شیارها، قطر، طول و نوع دنباله آن توجه کرد. در این راهنما انواع مته دریل را به صورت کامل بررسی می کنیم تا بتوانید برای کارهای خانگی، نجاری، ساختمانی، صنعتی، قالب سازی و ماشین کاری، مته مناسب را انتخاب کنید.
| جنس سطح | مته مناسب |
|---|---|
| آهن و فولاد معمولی | مته HSS یا مته فلز |
| استیل و فلزات سخت | مته کبالت یا مته کارباید |
| آلومینیوم، مس و برنج | مته HSS با شیار مناسب فلزات نرم |
| چوب و MDF | مته چوب نوک تیز |
| سوراخ بزرگ در چوب | مته برگی، گازور یا گردبر چوب |
| آجر و دیوار | مته الماسه مصالح |
| بتن | مته بتن چهار شیار یا پنج شیار |
| کاشی و سرامیک | مته سر نیزه ای یا مته مخصوص سرامیک |
| شیشه | مته شیشه یا گردبر الماسه |
| سنگ و گرانیت | مته گرانیت یا مته الماسه مخصوص سنگ |
| ورق فلزی نازک | مته کاجی یا پله ای |
| ایجاد جای سر پیچ | مته خزینه |
| سوراخ های بزرگ | مته گردبر |
| سوراخ مرکزی قطعات تراشکاری | مته مرغک |
| سوراخ های بسیار عمیق | مته تفنگی یا مته بلند صنعتی |
مته یا Drill Bit ابزاری برنده است که با نصب شدن روی دریل، دستگاه تراش، فرز، دریل ستونی یا ماشین CNC، برای ایجاد سوراخ در قطعات مختلف استفاده می شود.
مته های مارپیچ معمولی چند بخش اصلی دارند:
شیارهای مارپیچ فقط برای زیبایی یا کاهش وزن ساخته نشده اند. وظیفه اصلی آنها هدایت براده به بیرون، کاهش تجمع حرارت و کمک به ورود روان کننده به منطقه برش است. اگر براده داخل سوراخ باقی بماند، اصطکاک افزایش پیدا می کند و احتمال گیر کردن یا شکستن مته بیشتر می شود.
مته فلز یکی از پرکاربردترین انواع مته دریل است. این مته معمولا دارای بدنه مارپیچ، دو لبه برشی و نوک مخروطی است و برای سوراخ کاری آهن، فولاد معمولی، آلومینیوم، برنج، مس، پلاستیک و بعضی مواد کامپوزیتی استفاده می شود.
مته های فلز معمولی اغلب از فولاد تندبر یا HSS ساخته می شوند. این جنس در برابر گرمای ناشی از سوراخ کاری مقاومت مناسبی دارد و برای استفاده عمومی در خانه، کارگاه و صنعت گزینه مناسبی محسوب می شود.
مته فلز در مدل های کوتاه، استاندارد و بلند تولید می شود. مته کوتاه استحکام بیشتری دارد و کمتر دچار انحراف می شود. مته بلند برای رسیدن به نقاط عمیق مناسب است، اما در برابر فشار جانبی و لرزش حساس تر خواهد بود.
برای جلوگیری از حرکت مته روی سطح فلز، بهتر است محل سوراخ ابتدا با سنبه نشان مشخص شود. استفاده از نوک 135 درجه Split Point نیز می تواند حرکت اولیه مته روی سطح را کاهش دهد. شرکت دیوالت نیز در مته های فلز خود از نوک 135 درجه برای شروع دقیق تر و کاهش لغزش استفاده می کند.
مته کبالت برای سوراخ کاری فلزات سخت، فولاد آلیاژی، استیل ضد زنگ، چدن و قطعاتی که هنگام براده برداری گرمای زیادی ایجاد می کنند، مناسب است.
برخلاف یک تصور رایج، کبالت فقط یک روکش طلایی روی مته نیست. در مته کبالت واقعی، کبالت بخشی از آلیاژ فولاد تندبر است. به همین دلیل با تیز کردن مته، خاصیت اصلی آن از بین نمی رود.
مته کبالت تحمل حرارتی و مقاومت سایشی بیشتری نسبت به مته HSS معمولی دارد، اما معمولا شکننده تر است. هنگام استفاده از این مته باید قطعه کاملا مهار شود و از وارد کردن فشار جانبی جلوگیری گردد.
مته های کبالت در بازار معمولا با گریدهایی مانند M35 و M42 عرضه می شوند. مته M35 برای بیشتر کارهای صنعتی مناسب است، در حالی که M42 برای فلزات سخت تر و شرایط کاری سنگین تر انتخاب می شود.
مته های کبالت آلیاژی برای سوراخ کاری استیل ضد زنگ و فلزات سخت طراحی می شوند و نوک های دقیق آنها به کاهش حرکت اولیه مته کمک می کند.
مته کارباید یا کاربید برای سوراخ کاری دقیق و پرسرعت قطعات سخت استفاده می شود. این مته می تواند به صورت تمام کارباید یا دارای نوک کارباید تولید شود.
مته تمام کارباید سختی و مقاومت سایشی بسیار بالایی دارد و در دستگاه های CNC، ماشین کاری قطعات قالب، فولادهای سخت کاری شده، چدن و تولید انبوه کاربرد دارد. با این حال، کارباید در برابر ضربه و لرزش حساس است و باید در دستگاهی با صلبیت و دقت مناسب استفاده شود.
مته کارباید برای دریل دستی معمولی همیشه انتخاب مناسبی نیست، زیرا لرزش دست یا لقی سه نظام می تواند باعث لب پر شدن یا شکستن آن شود.
مته چوب دارای یک نوک تیز مرکزی است که قبل از درگیر شدن لبه های اصلی، محل سوراخ را تثبیت می کند. به همین دلیل مته هنگام شروع کار کمتر روی سطح چوب حرکت می کند و سوراخ دقیق تری ایجاد می شود.
این مته برای چوب طبیعی، نئوپان، MDF، تخته چند لایه و صفحات فشرده چوبی مناسب است. لبه های جانبی مته، الیاف چوب را قبل از خروج براده برش می دهند و باعث می شوند لبه سوراخ تمیزتر باشد.
مته های چوب برای ایجاد سوراخ های دقیق در نجاری، کابینت سازی، نصب یراق آلات، ساخت مبلمان و کارهای تزئینی استفاده می شوند. طراحی نوک و لبه برشی این مته با مته بتن متفاوت است؛ مته چوب برای برش تمیز الیاف ساخته شده، در حالی که مته بتن از نوک کارباید برای خرد کردن مصالح استفاده می کند.
مته برگی دارای یک تیغه پهن و تخت با نوک مرکزی است. این مته برای ایجاد سریع سوراخ های نسبتا بزرگ در چوب استفاده می شود.
کاربردهای مته برگی عبارتند از:
مته برگی سرعت بالایی دارد و قیمت آن معمولا اقتصادی است، اما کیفیت سطح سوراخ آن به اندازه مته گازور نیست. برای جلوگیری از لب پر شدن پشت قطعه، بهتر است یک تکه چوب اضافی زیر قطعه اصلی قرار داده شود.
مته اوگر دارای طول زیاد، شیارهای عمیق و نوکی شبیه پیچ است. نوک رزوه دار مته، ابزار را به داخل چوب می کشد و شیارهای عمیق، حجم زیادی از براده را خارج می کنند.
این مته برای ایجاد سوراخ های عمیق در الوار، تیر چوبی و قطعات ضخیم کاربرد دارد. هنگام کار با مته اوگر باید از دریلی با گشتاور مناسب استفاده شود؛ زیرا قطر زیاد و درگیری عمیق مته می تواند فشار زیادی به دستگاه وارد کند.
مته گازور که با نام مته فورستنر نیز شناخته می شود، برای ایجاد سوراخ های پهن، دقیق و دارای کف نسبتا صاف در چوب و MDF کاربرد دارد.
رایج ترین کاربرد مته گازور، ایجاد جای لولای گازور در درب کابینت است. این مته همچنین برای ساخت جای اتصالات، نصب یراق آلات، ایجاد سوراخ کور و اجرای پروژه های تزئینی استفاده می شود.
مته گازور در مقایسه با مته برگی، سوراخ تمیزتر و کنترل عمق بهتری ایجاد می کند. برای رسیدن به بهترین نتیجه، استفاده از دریل ستونی یا شابلون مخصوص توصیه می شود.
در بازار ایران، اصطلاح مته الماسه معمولا برای مته های مخصوص دیوار، آجر، بلوک، سیمان و مصالح ساختمانی استفاده می شود. نوک این مته ها در بیشتر موارد از کاربید تنگستن ساخته شده است و لزوما الماس واقعی در ساخت آنها به کار نرفته است.
نوک پهن و مقاوم مته الماسه، مصالح را در اثر چرخش و ضربه خرد می کند. این مته برای استفاده در دریل چکشی مناسب است، اما نباید از آن برای سوراخ کاری آهن یا چوب استفاده کرد.
مته مصالح و مته بتن هر دو می توانند نوک کارباید داشته باشند، اما شکل نوک آنها بر اساس سختی و ساختار سطح طراحی می شود. مته بتن برای مواد سخت تر و عملکرد چکشی سنگین تر ساخته شده است.
مته چهار شیار یا SDS Plus برای بتن کن های سبک و متوسط استفاده می شود. قسمت انتهایی این مته دارای شیارهایی است که داخل قلم گیر دستگاه قفل می شوند و امکان انتقال همزمان حرکت چرخشی و ضربه ای را فراهم می کنند.
مته چهار شیار برای ایجاد سوراخ در بتن، آجر، بلوک، سنگ و مصالح ساختمانی مناسب است. این مته در قطرها و طول های مختلف تولید می شود و برای نصب رول بولت، انکر، پیچ های ساختمانی و اجرای تاسیسات کاربرد دارد.
برای سوراخ کاری بتن مسلح باید از مته ای استفاده شود که سازنده آن قابلیت عبور از میلگرد را تایید کرده باشد. بعضی مته های بتن حرفه ای دارای سر تمام کارباید هستند و برای عبور از بتن مسلح طراحی شده اند.
مته پنج شیار یا SDS Max برای بتن کن های سنگین و چکش های تخریب قدرتمند استفاده می شود. دنباله این مته از SDS Plus بزرگ تر است و توانایی انتقال انرژی ضربه ای بیشتری دارد.
این مته برای سوراخ های قطور و عمیق، کاشت میلگرد، نصب انکرهای بزرگ، عبور لوله و عملیات ساختمانی سنگین مناسب است.
مته SDS Max روی دستگاه SDS Plus نصب نمی شود. قبل از خرید باید نوع قلم گیر دستگاه بررسی شود.
مته کاشی و سرامیک معمولا دارای نوک تیز پیکانی یا لبه های کارباید تراش خورده است. این ساختار کمک می کند مته بدون ضربه شدید وارد لعاب سطح شود.
هنگام سوراخ کاری کاشی و سرامیک:
بوش برای مته های مخصوص سرامیک، استفاده با سرعت پایین و بدون حالت چکشی را توصیه می کند؛ زیرا ضربه می تواند مته یا سطح کاشی را آسیب بزند.
مته شیشه معمولا دارای نوک پیکانی یا پوشش الماسه است و برای سوراخ کاری شیشه معمولی، آینه و بعضی کاشی ها استفاده می شود.
سوراخ کاری شیشه باید با سرعت کم، فشار محدود و خنک کاری مناسب انجام شود. وارد کردن فشار زیاد یا استفاده از حالت چکشی می تواند باعث ترک خوردن شیشه شود.
شیشه سکوریت یا حرارت دیده را نمی توان بعد از فرایند سکوریت با مته معمولی سوراخ کرد. سوراخ های مورد نیاز این نوع شیشه باید پیش از عملیات حرارتی ایجاد شوند.
مته گرانیت برای سوراخ کاری سنگ های سخت، گرانیت، مرمر و صفحات سنگی طراحی شده است. این مته می تواند دارای نوک کارباید یا سگمنت های الماسه باشد.
انتخاب مته به نوع سنگ، قطر سوراخ و دستگاه بستگی دارد. برای سوراخ های کوچک می توان از مته کارباید مناسب استفاده کرد، اما برای ایجاد سوراخ های قطور در سنگ، گردبر یا مته کرگیری الماسه انتخاب بهتری است.
برخی مته های سنگ به خنک کاری با آب نیاز دارند و بعضی مدل های جدید به صورت خشک کار می کنند. در این مورد باید دستور سازنده مته رعایت شود.
مته کاجی از چند پله با قطرهای افزایشی تشکیل شده است. با افزایش عمق نفوذ مته، قطر سوراخ نیز بزرگ تر می شود.
این مته برای سوراخ کاری و گشاد کردن سوراخ در ورق های نازک فلزی، آلومینیوم، پلاستیک، تابلوهای برق و قطعات ورقی کاربرد دارد.
مزیت اصلی مته پله ای این است که با یک مته می توان چند قطر مختلف ایجاد کرد. همچنین مته نسبت به مته مارپیچ بزرگ، سوراخ گردتر و کنترل شده تری در ورق نازک ایجاد می کند.
مته کاجی برای قطعات بسیار ضخیم مناسب نیست؛ زیرا هر پله عمق محدودی دارد.
مته خزینه برای ایجاد یک فرورفتگی مخروطی در ابتدای سوراخ استفاده می شود تا سر پیچ هم سطح یا پایین تر از سطح قطعه قرار بگیرد.
این مته در صنایع چوب، فلز، کابینت سازی، قالب سازی و مونتاژ قطعات کاربرد دارد. مته خزینه می تواند به صورت مستقل یا ترکیبی با مته راهنما تولید شود.
خزینه کاری علاوه بر مخفی کردن سر پیچ، می تواند پلیسه و لبه تیز دهانه سوراخ را نیز حذف کند.
مته پخ زن یا کانتربور، برخلاف مته خزینه مخروطی، یک فرورفتگی استوانه ای با کف تخت ایجاد می کند. این فضا برای قرار گرفتن کامل سر پیچ، مهره یا واشر داخل قطعه استفاده می شود.
کانتربور در ساخت قالب، قطعات ماشین آلات، صفحات فلزی، جیگ و فیکسچر و مونتاژهای صنعتی کاربرد زیادی دارد.
مته گردبر یا Hole Saw برای ایجاد سوراخ های بزرگ در چوب، فلز، پلاستیک، MDF، دیوار، سنگ و سرامیک استفاده می شود.
گردبر از یک کاسه استوانه ای دندانه دار و یک مته راهنما تشکیل شده است. مته راهنما ابتدا مرکز سوراخ را تثبیت می کند و سپس دندانه های کاسه، محیط سوراخ را برش می دهند.
انواع مته گردبر عبارتند از:
برای انتخاب گردبر باید جنس دندانه، قطر کاسه، عمق برش و نوع دنباله بررسی شود.
مته گردبر مگنت که با نام Annular Cutter نیز شناخته می شود، برای ایجاد سوراخ های دقیق و قطور در صفحات فولادی استفاده می شود.
این ابزار به جای براده برداری از تمام سطح سوراخ، فقط محیط آن را می برد و یک هسته فلزی در مرکز باقی می گذارد. به همین دلیل نسبت به مته مارپیچ بزرگ به نیروی کمتری نیاز دارد و سوراخ دقیق تری ایجاد می کند.
مته هسته ای روی دریل مگنت نصب می شود و در سازه های فلزی، سوله سازی، پل سازی و صنایع سنگین کاربرد دارد.
مته مرغک یا Center Drill برای ایجاد سوراخ مرکزی دقیق در قطعات تراشکاری استفاده می شود. این سوراخ می تواند محل قرار گرفتن مرغک دستگاه تراش یا نقطه شروع مته اصلی باشد.
مته مرغک کوتاه و مستحکم است و به دلیل طول کم، انحراف بسیار کمی دارد. این مته در ماشین کاری شفت، محور، قطعات قالب و قطعات دوار کاربرد دارد.
مته مرغک جایگزین مته معمولی برای ایجاد سوراخ عمیق نیست و بیشتر برای ایجاد مرکز و شروع دقیق سوراخ کاری استفاده می شود.
مته تفنگی برای ایجاد سوراخ های بسیار عمیق و دقیق استفاده می شود. این ابزار معمولا دارای مسیر داخلی انتقال مایع خنک کننده است تا براده را از عمق سوراخ خارج کند.
مته تفنگی در ساخت قالب، سیلندر، قطعات هیدرولیک، تجهیزات خودرویی و قطعات صنعتی دقیق کاربرد دارد.
استفاده از این مته به دستگاه، ابزارگیر و سیستم خنک کاری مناسب نیاز دارد و برای دریل دستی طراحی نشده است.
مته کام کن برای تولید قطعات استوانه ای کوچک از چوب استفاده می شود. این قطعات برای پوشاندن جای پیچ، اتصال دو قطعه چوبی یا اجرای تزئینات نجاری به کار می روند.
این ابزار برخلاف گردبر معمولی، هدفش ایجاد سوراخ نیست؛ بلکه قطعه مرکزی برش خورده محصول اصلی کار است.
مته چند منظوره برای سوراخ کاری چند جنس مانند چوب، پلاستیک، فلز نازک، آجر و کاشی نرم طراحی می شود.
این مته برای نصب های عمومی و کاربرانی که مرتب با سطوح مختلف روبرو می شوند، کاربردی است. با این حال، برای کار حرفه ای و سوراخ کاری تعداد زیاد، استفاده از مته تخصصی هر سطح معمولا کیفیت و عمر بیشتری ایجاد می کند.
مته میکرو دارای قطر بسیار کم است و برای ایجاد سوراخ های ظریف در بردهای الکترونیکی، قطعات دقیق، نازل ها، صنایع پزشکی و قطعات مینیاتوری استفاده می شود.
این مته ها اغلب از کارباید یکپارچه ساخته می شوند و نسبت به لرزش، ضربه و انحراف بسیار حساس هستند. استفاده از اسپیندل دقیق، سرعت مناسب و کمترین میزان لنگی برای جلوگیری از شکستگی آنها ضروری است.
مته های فولادی کربنی بیشتر برای چوب و مواد نرم استفاده می شوند. این مته ها قیمت مناسبی دارند، اما در برابر حرارت بالا مقاومت کمتری نسبت به HSS دارند.
HSS مخفف High Speed Steel یا فولاد تندبر است. مته HSS برای سوراخ کاری عمومی فلزات، پلاستیک و بعضی مواد نرم کاربرد دارد.
این مته تعادل مناسبی میان قیمت، استحکام، مقاومت حرارتی و قابلیت تیز شدن ایجاد می کند.
در این مته، کبالت با فولاد تندبر ترکیب شده است. نتیجه این ترکیب، مقاومت بیشتر در برابر حرارت و سایش است.
مته کبالت برای استیل، چدن، فولادهای سخت و قطعاتی که گرمای زیادی تولید می کنند مناسب تر است.
مته کارباید یکپارچه برای ماشین کاری دقیق، سرعت برش بالا و قطعات سخت استفاده می شود. این مته عمر بالایی دارد، اما به دستگاه صلب و بدون لرزش نیاز دارد.
در این مدل، بدنه مته از فولاد و بخش برنده آن از کارباید ساخته می شود. بسیاری از مته های بتن، مصالح و سنگ در این گروه قرار می گیرند.
مته های دارای دانه یا سگمنت الماس برای شیشه، سرامیک سخت، سنگ، گرانیت و مواد بسیار ساینده استفاده می شوند.
مته الماسه واقعی با مته ای که در بازار به نام مته الماسه دیوار شناخته می شود یکسان نیست. مته دیوار معمولا دارای نوک کارباید تنگستن است.
مته بدون پوشش یا Bright Finish برای کاربردهای عمومی و مواد نرم مناسب است. سطح صیقلی آن می تواند به خروج براده در موادی مانند آلومینیوم کمک کند.
اکسید سیاه مقاومت مته را در برابر خوردگی و سایش افزایش می دهد و می تواند نگهداری روان کننده روی سطح ابزار را بهتر کند.
پوشش نیترید تیتانیوم با رنگ طلایی شناخته می شود. این پوشش اصطکاک و سایش را کاهش می دهد و عمر ابزار را در شرایط مناسب افزایش می دهد.
با تیز کردن مته پوشش دار، پوشش قسمت نوک برداشته می شود و عملکرد آن ممکن است مانند مته اولیه نباشد.
این پوشش ها برای دماهای بالاتر و ماشین کاری صنعتی طراحی شده اند. در هنگام برش، یک لایه محافظ اکسیدی روی سطح ابزار تشکیل می دهند و مقاومت حرارتی را افزایش می دهند.
این نوع پوشش بیشتر روی مته های صنعتی و ابزارهای CNC دیده می شود.
دنباله گرد در سه نظام های معمولی استفاده می شود و رایج ترین نوع دنباله مته است.
در این مدل، سه سطح تخت روی دنباله ایجاد شده است تا مته داخل سه نظام کمتر بچرخد یا سر بخورد.
دنباله شش گوش برای انتقال بهتر گشتاور و نصب سریع در ابزارگیرهای شش گوش مناسب است.
قطر دنباله این مته از قطر قسمت برنده کمتر است. این طراحی امکان نصب مته ای با قطر بزرگ تر از ظرفیت معمول سه نظام را فراهم می کند.
این دنباله برای بتن کن های سبک و متوسط استفاده می شود.
این دنباله بزرگ تر و مقاوم تر است و برای بتن کن های سنگین کاربرد دارد.
مته ته کونیک یا مخروط مورس در دریل ستونی، دستگاه تراش و ماشین های صنعتی نصب می شود. این مته بدون سه نظام معمولی داخل اسپیندل یا بوش مخروطی قرار می گیرد.
دنباله ولدون بیشتر در مته های گردبر مگنت استفاده می شود و با پیچ های جانبی داخل ابزارگیر محکم می گردد.
| نوع مته | جنس یا ساختار | کاربرد اصلی | ویژگی مهم |
| مته آهن HSS | فولاد تندبر | آهن، فولاد معمولی، پلاستیک | اقتصادی و قابل تیز شدن |
| مته کبالت | آلیاژ HSS و کبالت | استیل و فلزات سخت | مقاومت حرارتی بالا |
| مته الماسه دیوار | بدنه فولادی با نوک کارباید | آجر، سیمان و مصالح | مناسب حالت چکشی |
| مته الماسه واقعی | پوشش یا سگمنت الماس | شیشه، سرامیک و سنگ | مناسب مواد ساینده |
| مته کارباید | کارباید یکپارچه یا نوک کارباید | قطعات سخت و تولید صنعتی | سختی و مقاومت سایشی بالا |
اولین معیار انتخاب مته، جنس سطح است. عبارت هایی مانند مته قوی یا مته حرفه ای به تنهایی کافی نیستند. یک مته حرفه ای چوب برای سوراخ کاری استیل مناسب نیست.
قطر مته باید متناسب با اندازه نهایی سوراخ انتخاب شود. در فلزات سخت و قطرهای بزرگ، بهتر است سوراخ کاری طی چند مرحله انجام شود.
طول کلی مته با طول قابل سوراخ کاری یکسان نیست. بخشی از مته داخل سه نظام قرار می گیرد و نوک مخروطی آن نیز در محاسبه عمق موثر است.
برای سوراخ عمیق باید مته ای با شیار و طول کاری مناسب انتخاب شود.
مته باید با ابزارگیر دستگاه سازگار باشد. مته SDS Plus داخل سه نظام معمولی نصب نمی شود و مته SDS Max نیز برای بتن کن SDS Plus مناسب نیست.
قبل از خرید مشخص کنید که به کدام نتیجه نیاز دارید:
اگر تمیزی لبه و دقت سوراخ مهم است، ابزارهایی مانند مته گازور، مته مرغک یا مته ماشین کاری دقیق انتخاب بهتری نسبت به مته های عمومی هستند.
قبل از ایجاد رزوه داخلی با قلاویز، باید سوراخی با قطر مناسب ایجاد شود. اگر سوراخ بیش از حد کوچک باشد، فشار زیادی به قلاویز وارد شده و احتمال شکستن آن افزایش پیدا می کند. اگر سوراخ بیش از حد بزرگ باشد، دندانه های رزوه عمق کافی نخواهند داشت.
برای رزوه های متریک معمولی می توان از فرمول تقریبی زیر استفاده کرد:
قطر مته = قطر اسمی رزوه منهای گام رزوه
برای مثال، در رزوه M6 با گام 1 میلی متر:
6 – 1 = 5 میلی متر
بنابراین برای قلاویز M6×1 معمولا از مته 5 میلی متر استفاده می شود.
برای کارهای دقیق باید جدول استاندارد مته قلاویز و درصد درگیری رزوه بررسی شود؛ زیرا جنس قطعه، نوع قلاویز و شرایط تولید می تواند قطر مناسب را تغییر دهد.
سرعت صحیح مته به جنس قطعه، قطر مته، جنس ابزار و نوع دستگاه بستگی دارد. یک عدد ثابت برای تمام مته ها وجود ندارد، اما چند قانون عمومی قابل استفاده است:
تغییر رنگ شدید، کاهش تیزی، دود کردن یا قرمز شدن نوک مته معمولا نشانه تولید حرارت بیش از حد است.
دلایل رایج سوختن مته عبارتند از:
در فلزات، استفاده از مایع برش مناسب می تواند حرارت و اصطکاک را کاهش دهد. برای آلومینیوم نیز باید از روان کننده سازگار و مته ای با قابلیت خروج مناسب براده استفاده شود.
نوک کارباید مته دیوار برای خرد کردن مصالح ساخته شده است، نه براده برداری فلز. استفاده از آن روی آهن نتیجه مناسبی ایجاد نمی کند.
ضربه می تواند باعث ترک خوردن کاشی، شکستن لعاب یا آسیب دیدن نوک مته شود.
استیل حرارت زیادی در منطقه برش ایجاد می کند. سرعت بالا می تواند باعث کند شدن سریع مته و سخت کاری موضعی سطح شود.
مته برای تحمل نیروی محوری طراحی شده است. فشار جانبی احتمال خم شدن یا شکستن مته را افزایش می دهد.
چرخیدن یا جابه جا شدن قطعه می تواند باعث آسیب به کاربر، شکستن مته و خراب شدن سوراخ شود. قطعه باید با گیره یا فیکسچر مناسب مهار شود.
مته کند به فشار بیشتری نیاز دارد و گرمای بیشتری تولید می کند. تیز کردن یا تعویض مته، هم کیفیت سوراخ را بهتر می کند و هم فشار وارد شده به دریل را کاهش می دهد.
بعد از پایان کار، براده و آلودگی را از روی مته پاک کنید. مته های فولادی باید در محیط خشک نگهداری شوند و در صورت نیاز، لایه بسیار نازکی از روغن محافظ روی آنها قرار گیرد.
مته ها را داخل جعبه یا پایه مخصوص نگهداری کنید تا لبه های برشی با یکدیگر برخورد نکنند. برخورد مته های کارباید با ابزارهای دیگر می تواند باعث لب پر شدن آنها شود.
مته HSS و کبالت قابل تیز شدن است، اما زاویه نوک و تقارن دو لبه باید حفظ شود. تیز کردن نامتقارن باعث بزرگ شدن سوراخ، لرزش و انحراف مته خواهد شد.
برای آهن و فولاد معمولی، مته HSS با کیفیت مناسب است. برای استیل ضد زنگ و فلزات سخت، مته کبالت یا مته کارباید انتخاب بهتری خواهد بود.
مته آهن دارای لبه های تیز برای براده برداری فلز است. مته الماسه ساختمانی معمولا دارای نوک پهن کارباید است و مصالح را با حرکت چرخشی و ضربه ای خرد می کند.
مته آهن برای سوراخ کاری دیوار و بتن طراحی نشده است. استفاده از آن روی مصالح باعث کند شدن سریع لبه های برشی می شود.
مته کبالت، مته HSCO یا مته کارباید برای استیل مناسب است. دور دستگاه باید پایین باشد و از فشار یکنواخت و مایع برش مناسب استفاده شود.
مته سر نیزه ای کارباید یا مته مخصوص سرامیک مناسب است. دریل باید روی حالت چرخشی و بدون ضربه تنظیم شود.
مته برگی برای کار سریع و اقتصادی، مته گازور برای سوراخ تمیز و کف تخت و گردبر چوب برای قطرهای بزرگ مناسب است.
مته چهار شیار SDS Plus برای بتن کن های سبک و متوسط استفاده می شود. مته پنج شیار SDS Max بزرگ تر است و برای بتن کن های سنگین و سوراخ های قطور کاربرد دارد.
در مته کبالت، کبالت بخشی از آلیاژ بدنه است. در مته تیتانیوم، معمولا یک پوشش مانند TiN روی مته HSS قرار دارد. بعد از تیز کردن، پوشش قسمت نوک مته تیتانیوم از بین می رود، اما مته کبالت همچنان ترکیب آلیاژی خود را حفظ می کند.
خیر. رنگ طلایی، مشکی یا نقره ای می تواند نتیجه پوشش یا فرایند تولید باشد، اما به تنهایی کیفیت مته را ثابت نمی کند. جنس واقعی، دقت ساخت، نوع پوشش، هندسه نوک و برند تولید کننده اهمیت بیشتری دارند.
فشار جانبی، لنگی سه نظام، مهار نبودن قطعه، تجمع براده، انتخاب دور نامناسب، کند بودن لبه ها و استفاده از مته نامناسب از مهم ترین دلایل شکستن مته هستند.
انواع مته از نظر جنس، شکل، پوشش، قطر، طول و نوع دنباله تفاوت های زیادی دارند. برای انتخاب صحیح نباید فقط به ظاهر یا قیمت مته توجه کرد. جنس قطعه، سختی سطح، قطر و عمق سوراخ، نوع دستگاه، کیفیت مورد انتظار و تعداد سوراخ ها باید همزمان بررسی شوند.
برای کارهای عمومی روی آهن، مته HSS انتخاب مناسبی است. برای استیل و فلزات سخت می توان از مته کبالت استفاده کرد. مته چوب، گازور و برگی برای نجاری طراحی شده اند. مته الماسه و مته های SDS برای مصالح و بتن کاربرد دارند و برای کاشی، شیشه و سنگ باید از مته تخصصی همان سطح استفاده شود.
انتخاب درست مته علاوه بر افزایش کیفیت سوراخ کاری، فشار وارد شده به دستگاه را کاهش می دهد، عمر ابزار را بیشتر می کند و احتمال آسیب دیدن قطعه کار را به حداقل می رساند.
مجموعه میکروسنبه با تمرکز بر ابزارهای صنعتی، قالب سازی و ماشین کاری، تلاش می کند اطلاعات فنی مورد نیاز صنعتگران و متخصصان را به صورت دقیق و کاربردی ارائه کند. پیش از انتخاب ابزار، مشخصات قطعه و شرایط ماشین کاری را بررسی کنید تا بهترین نتیجه را از عملیات سوراخ کاری به دست آورید.
